Türkiye'de İşsizlik Söylentileri

Türkiye'de yıllardır aynı nakarat: "İşsizlik tavan yaptı, gençler iş bulamıyor!" Ama gelin şu tabloya bir bakalım. TÜİK'in son verilerine göre işsizlik oranı yüzde sekiz civarında geziniyor. Evet, yüksek. Ama aynı dönemde açık iş ilanı sayısı da yüz binleri buluyor. Fabrikalar, inşaatlar, restoranlar, kuryelik, bakım elemanı... Her yerde "eleman aranıyor" yazıyor. Peki neden? Çünkü insanlar iş beğenmiyor.

Bakın, mesela bir tekstil atölyesinde asgari ücretle çalışmak isteyen kaç genç var? Çok az. "Açık hava, erken kalkış, düşük maaş" diyorlar. Haklılar mı? Belki. Ama öbür tarafta, aynı maaşa gece vardiyasında market kasasında duran, ya da kuryelik yapan binlerce insan var. Fark ne? Birisi "iş" diyor, diğeri "aşağılık iş".

Gençler arasında popüler olan: "Benim gibi üniversite mezunu biri nasıl garsonluk yapsın?" sorusu. Oysa aynı mezun, yurtdışında aynı işi yapıp "gurbetçi" oluyor, kimse sorgulamıyor. Türkiye'de ise "statü" meselesi ağır basıyor. İşsizlik değil, "işsizlik korkusu" değil; "işsiz kalma korkusu" bile değil. Asıl korku: "Bu işi yaparsam çevrem ne der?"

Bir de şu var: Çalışma şartları. Evet, bazı işverenler köle gibi çalıştırıyor. Ama çoğu yerde sigorta var, yemek var, servis var. Yine de "yok, ben yapmam" diyorlar. Niye? Çünkü alternatif var: anne-baba evinde kalmak, Instagram'da hikaye atmak, akşam arkadaşlarla takılmak. İşsizlik değil, "rahatlık" hastalığı.

Ekonomistler diyor ki: "Yapısal işsizlik var, beceri uyuşmazlığı var." Doğru. Ama beceri uyuşmazlığı da bahane. Mesela bir yazılımcı açığı var, maaşlar on beş bin liradan başlıyor. Kimse gitmiyor, çünkü "benim bölümüm tarih, ben kod yazamam" diyor. Halbuki üç ay kursla öğrenebilir. Ama "kolay değil" diyor. Kolay değilse niye açığı kapanmıyor?

Bir de "işçi ucuz, patron zengin" lafı. Patron zengin olabilir, ama o zenginliği sağlayan da çalışan. Yine de "benim emeğim sömürülüyor" diye işi bırakıyorlar. Sonra da "iş yok" diyorlar.

Kısaca: Türkiye'de işsizlik var, evet. Ama asıl sorun işsizlik değil, iş beğenmeme. İnsanlar "benim gibi biri" diye başladığı işi yapmıyor. Yapınca da "bak, işsizim" diye ağlıyor. Oysa iş var, yeter ki elini taşın altına koy.